Một mai, một cuốc, một cần câu,

Thơ thẩn dầu ai vui thú nào.

Ta dại, ta tìm nơi vắng vẻ,

Người khôn, người đến chốn lao xao.

Thu ăn măng trúc, đông ăn giá,

Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao.

Rượu đến bóng cây ta hãy uống,

Nhìn xem phú quý tựa chiêm bao.”

Cảnh Nhàn (Nguyễn Bỉnh Khiêm)

KHI TA NGỪNG CHẠY ĐUA VỚI NHỮNG CHIẾC KPI CỦA HẠNH PHÚC

Kinh Thủy Sám có đề cập: Người biết đủ, tuy nằm dưới đất vẫn lấy làm an vui. Người không biết đủ, dù ở Thiên đường cũng không vừa ý.

MỘT BUỔI CHIỀU NẮNG NHẠT

Hạnh phúc và đau khổ vốn dĩ chưa bao giờ là một cuộc đua về mặt vật lý, mà là một trạng thái định vị của tâm thức.

Hôm nay, Na ngồi cắm lại giỏ hoa học viên tặng vào chiếc bình mới. Nhìn những cánh hoa nương tựa vào nhau, tìm được khoảng trống thích hợp để bung nở, Na chợt nghĩ về bốn chữ: Thiểu dục tri túc (Ít muốn, biết đủ).

Có nhiều người từng thẳng thắn chia sẻ với Na: Tại Na có tiền, tại Na được chồng yêu. Tại gia đình Na hạnh phúc, tại Na không vướng bận con cái… Nên Na mới nói biết đủ dễ dàng thế. Chứ tôi đang khổ vì phải lo toan trăm thứ. Tôi vừa phá sản, nợ nần bủa vây, làm sao mà biết đủ cho nổi?

ĐẾN NHỮNG SUY NGHĨ THOÁNG QUA

Na hiểu những lời bộc bạch ấy. Hầu hết chúng ta từ khi sinh ra đã được lập trình một tư duy tuyến tính: Phải có thêm thứ này, phải đạt được thứ kia thì cuộc đời mới trọn vẹn.

Trong tâm lý học hành vi, có một khái niệm gọi là: Vòng xoáy thích nghi (Hedonic Treadmill). Nó chỉ ra rằng mong muốn của con người giống như một chiếc máy chạy bộ. Bạn nỗ lực đến cùng để đạt được một cột mốc vật chất. Nhưng khi chạm tới rồi, mức độ thỏa mãn sẽ nhanh chóng bão hòa để quay về mức bình thường. Hệ thần kinh lại tiếp tục thúc ép bạn thèm khát một mục tiêu cao hơn để tìm kiếm lại cảm giác thỏa mãn đó.

Cứ như vậy, gom bao nhiêu cho đủ? Nếu cứ mải mê đi tìm kiếm những điều mình chưa có. Cuộc sống của bạn sẽ chẳng khác gì một cuộc chiến vượt KPI liên tục mà phần thưởng duy nhất chỉ là sự kiệt quệ về tâm trí.

NHỚ ĐẾN BÀI THƠ YÊU THÍCH

TỪ CÁI DẠI – KHÔN CỦA CỔ NHÂN ĐẾN SỰ HIỂU LẦM VỀ BIẾT ĐỦ THỜI HIỆN ĐẠI

Khi đọc bài thơ Cảnh Nhàn, nhiều người thường hiểu rằng. Muốn biết đủ, muốn an yên thì phải từ bỏ phố thị, bỏ công danh. Tìm về một miền quê hẻo lánh làm nông, lánh đời thoát tục. Từ đó, họ nảy sinh tâm lý phản kháng: Thời đại này áp lực cơm áo gạo tiền đè nặng. Sao có thể sống kiểu một mai, một cuốc vô lo vô nghĩ như thế được? Đó là trốn tránh, là buông xuôi, bỏ mặc cho số phận!

Nhưng nếu nhìn sâu vào tầng sâu triết lý và tâm lý học. Chúng ta sẽ thấy một góc nhìn hoàn toàn khác.

GÓC NHÌN CỦA NA KHI ĐỌC LẠI BÀI THƠ

Nguyễn Bỉnh Khiêm viết: Ta dại, ta tìm nơi vắng vẻ. Người khôn, người đến chốn lao xao. Cái dại và khôn ở đây thực chất là một cách nói ngược đầy ẩn ý.

Chốn lao xao không chỉ là nơi phố thị đông đúc. Mà trong tâm lý học, nó đại diện cho sự công nhận từ bên ngoài. Nơi con người ta lao vào những cuộc cạnh tranh khốc liệt. Để giành giật danh vọng, địa vị, và định nghĩa giá trị bản thân bằng ánh nhìn của người khác.

Nơi vắng vẻ của cụ Trạng không hẳn là một không gian địa lý. Mà chính là sự định tâm nội tại. Đó là không gian mà tâm trí ta không bị thao túng bởi những kỳ vọng của xã hội. Nơi ta dám đối diện với chính mình mà không cần chiếc mặt nạ của sự hào nhoáng.

DƯỚI GÓC NHÌN CỦA PHẬT GIÁO

• Thiểu dục (alobha, disinterestedness): Có nghĩa là ít muốn.
• Tri túc (santutthi, contentment): Có nghĩa là biết đủ.

Theo Phật Quang Đại Từ Điển, Thiểu dục Tri túc chỉ cho sự tiết chế vật dục. Nghĩa là giảm thiểu những dục vọng ích kỷ, tham lam vô độ và biết thỏa mãn với những gì mình đang có trong hiện tại.

Nó tương đồng với câu thơ Thu ăn măng trúc, đông ăn giá. Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao. Cổ nhân không khắc khổ, họ chỉ đang nương tựa vào tự nhiên, thuận theo mùa, trân trọng những gì đất trời ban tặng mà không đòi hỏi hay cưỡng cầu những thứ xa hoa, trái quy luật.

Dưới góc nhìn của tâm lý học tích cực, biết đủ không phải là triệt tiêu tham vọng. Biết đủ là năng lực nhận ra và trân trọng nguồn lực hiện có của bản thân để từ đó kiến tạo nên một bệ đỡ tinh thần vững chắc.

BIẾT ĐỦ KHÔNG PHẢI LÀ DỪNG LẠI, MÀ LÀ ĐI TIẾP VỚI MỘT TÂM THẾ TỰ DO

Khi bạn biết đủ, bạn vẫn có quyền đặt mục tiêu mua một ngôi nhà, xây dựng một sự nghiệp lớn. Hay nỗ lực thay đổi vận mệnh sau khi phá sản. Nhưng sự khác biệt cốt lõi nằm ở chỗ. Bạn nỗ lực vì niềm vui được kiến tạo và phát triển. Chứ không phải nỗ lực vì nỗi sợ bị thiếu thốn hay khao khát chứng minh bản thân với người khác. Bạn không biến những mục tiêu đó thành điều kiện tiên quyết để định giá hạnh phúc của mình.

Bạn nhìn thấy phú quý như một giấc chiêm bao. Có thì tốt, không có cũng chẳng thể làm lung lay cái gốc rễ an yên bên trong bạn. Đối với Na, thiểu dục tri túc không phải là một giáo lý khô khan bắt bạn phải khắc khổ. Nó là một phong cách sống, một nghệ thuật cảm nhận tối cao của tâm trí.

LỘ TRÌNH 4 BƯỚC CHUYỂN HÓA TÂM LÝ: THỰC HÀNH BIẾT ĐỦ GIỮA GIÔNG BÃO

Na biết, điều này nói thì dễ, nhưng để thực hiện khi cuộc đời còn đang giông bão, bế tắc hay hoang mang thì lại là một thử thách lớn. Nếu chỉ nói chung chung rằng Cứ sống đi, biết đủ là vui, nghe sẽ thật sáo rỗng và lý thuyết.

Bằng kinh nghiệm đồng hành với nhiều thân chủ. Na xin chia sẻ một lộ trình 4 bước rõ ràng để chúng ta cùng tái cấu trúc lại nội tại mỗi ngày:

Bước 1: Gọi Tên Và Bóc Tách Dục Vọng Ảo

Trước khi muốn tâm an, ta cần dọn dẹp bớt những rác thải mong cầu. Hãy sử dụng kỹ thuật tách biệt tâm lý để quan sát các ham muốn của mình như một người đứng ngoài.

Hãy tự hỏi: Những điều mình đang khao khát (như một chiếc xe sang, một vị trí áp lực, một hình mẫu hoàn hảo) là nhu cầu cốt lõi của chính mình, hay đó chỉ là những tiêu chuẩn do xã hội, do định kiến xung quanh áp đặt lên bạn? Khi bóc tách được đâu là nhu cầu thực sự và đâu là dục vọng ảo để lấp liếm sự tự ti, tâm trí bạn sẽ lập tức trút bỏ được 50% áp lực vô hình.

Bước 2: Tái Định Khung Nhận Thức Và Kiểm Kê Nguồn Lực

Trong liệu pháp nhận thức hành vi (CBT), Tái định khung là việc thay đổi lăng kính để nhìn nhận một sự việc theo góc nhìn thích nghi hơn.

Thay vì để bộ não liên tục quét và tập trung vào những khoảng trống (những gì bạn chưa có, những gì đã mất đi, những thất bại vừa qua), hãy chủ động làm một cuộc kiểm kê nguồn lực cho những khoảng đầy.

Bạn vẫn còn một cơ thể để hành động, một hơi thở bình yên để tư duy, một bài học xương máu sau vấp ngã, hay thậm chí chỉ là một người bạn sẵn sàng ngồi nghe bạn nói. Đó chính là những măng trúc, giá đỗ sẵn có trong đời bạn mà bạn đã vô tình bỏ qua khi mải nhìn về mâm cao cỗ đầy của người khác.

Bước 3: Nuôi Dưỡng Lòng Biết Ơn Chủ Động

Trong trạng thái căng thẳng, não bộ sẽ tiết ra Cortisol khiến bạn chỉ nhìn thấy nguy cơ và sự thiếu thốn. Việc thực hành lòng biết ơn một cách chủ động là bài tập thể dục cho não bộ để kích hoạt lại Dopamine và Serotonin (các hormone hạnh phúc).

Tất nhiên, việc làm này không mang tính chất ép buộc, và bạn chỉ nên làm khi thấy bản thân sẵn sàng, thoải mái. Hãy bắt đầu từ những điều hiển nhiên nhất: Cảm ơn đoá hoa nhỏ nơi góc đường đã lặng lẽ nở rộ mà không cần vì ánh nhìn của ai. Cảm ơn cơn mưa rào đã làm giảm nhiệt độ phòng sau một ngày oi ả. Cảm ơn mái tóc mỏng đã che chắn cho da đầu trước ánh nắng gay gắt… Khi bạn biết ơn, thế giới xung quanh tự khắc sẽ dịu dàng lại.

Bước 4: Cam Kết Hành Động Dựa Trên Giá Trị Cốt Lõi

Đây là bước tối quan trọng để phân biệt giữa Biết đủ và Buông xuôi. Sau khi đã an định với những gì mình có ở Bước 2 và 3, hãy xác định đâu là giá trị sống quan trọng nhất của bạn lúc này (Sự bình an, Sự trung thực, Gia đình, hay Sự tái sinh sau vấp ngã).

Từ giá trị đó, bạn thiết lập các mục tiêu thực tế và nỗ lực hết mình vì chúng. Bạn hành động mạnh mẽ, nhưng không dính mắc vào kết quả. Nếu thành công, bạn đón nhận. Nếu chưa đạt được, bạn mỉm cười rút kinh nghiệm vì biết rằng bản thân mình ở hiện tại đã đủ rồi.

LỜI KẾT

Như bạn thấy, thiểu dục tri túc không đơn thuần là một lối sống tối giản vật lý. Không phải là việc ép buộc mình phải từ bỏ hay trốn tránh xã hội một cách khiên cưỡng.

Mà đó là hành trình hiểu rõ mình đang có gì, và mình thực sự cần điều gì để sống tốt. Điều bạn cần không phải là một cuộc đời mới, một số phận mới. Mà là một ống kính mới để nhìn ngắm và trân trọng lại thế giới bạn đang sống. Khi tâm thức thay đổi, thế giới tự khắc chuyển dịch.

Hành trình vạn dặm luôn bắt đầu từ một bước chân. Và hành trình tận hưởng cuộc sống của bạn, khi nào thì bắt đầu?

Na vẫn ở đây, bên bình hoa nhỏ, và luôn sẵn sàng chờ nghe câu chuyện của bạn.